महामारीको कारण विद्यालय शिक्षामा देखिएको अन्योलता

विजय अधिकारी

No posts found.

कोरोना भाइरसको कारण उत्पन्न महामारीबाट विश्वले ठुलो भौतिक एवम् मानवीय क्षति ब्यहोरिरहेको वर्तमान परिप्रेक्षमा नेपालमा पनि त्यसको प्रत्यक्ष असर देखा परेको छ । गत सन् २०१९ को डिसेम्बर महिनामा चीनको हुवेई राज्यको उहान सहरमा उत्पन्न भई इटाली, स्पेन, इरान, अमेरिका आदि राष्ट्र हुँदै फैलिएको कोभिड १९ महामारीले आज विश्वका प्रायस् सबै मुलुकहरू प्रताडित छन् । यस घातक महामारीबाट आजसम्म विश्वमा ५५ लाखभन्दा बढी मानिसहरू सङ्क्रमित भइसकेका छन् र झन्डै साढे तीन लाख मानिसहरूले ज्यान गुमाइसकेका छन् । हाम्रो देशमा समेत यस रोगको सङ्क्रमण दिनप्रतिदिन फैलिँदै गइरहेको छ । मानव जनजीवनका विविध क्षेत्रमा यसको प्रतिकूल असर परिरहेको सन्दर्भमा विशेष गरी शिक्षा क्षेत्र बढी आक्रान्त बन्दै गइरहेको पाइएको छ ।
विद्यालयका वार्षिक परीक्षाहरू गत चैत ५ गतेभन्दा अगावै लिइसक्नुपर्ने गरी सरकारले निर्देशन गरे बमोजिम हतार(हतार परीक्षा सञ्चालन गरिसकेर चैत ५ गतेदेखि नै सम्पूर्ण विद्यालयहरू बन्द गर्नुपरेको थियो भने एसइई परीक्षा, कक्षा ११ र १२ को परीक्षा तथा क्याम्पस स्तरका परीक्षाहरू पनि रोक्न बाध्य हुनुपर्याे । चैत ११ गतेदेखि चरण(चरण गरेर लम्ब्याइँदै आएको लक डाउन आजसम्म पनि जारी रहेको छ ।
अहिले सङ्कटमा रहेको शिक्षा क्षेत्रलाई कसरी सङ्कटमुक्त गराउने भन्ने विषयमा अन्योलता देखा परेको छ । सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयहरूले सामाजिक सञ्जाल र रेडियो मार्फत परीक्षाफल प्रकाशित गरे । त्यसपछि नयाँ शैक्षिक सत्रको लागि पाठ्यपुस्तक वितरण, विद्यार्थीहरूको भर्ना अभियान, पठनपाठनको थालनी सबै स्थगित छन् । प्रधानाध्यापकहरू, शिक्षकहरू र विद्यार्थीहरू बिलखबन्दमा परेका छन् । शिक्षकहरूले घरमा बसीबसी तलब खाने भए भनेर कतिपय मानिसहरूले डाहा र ईर्ष्याका आँखाहरू तेर्स्याइरहेका पनि छन् । विद्यालय शिक्षालाई हाल यसरी अगाडि बढाउनुपर्छ भनेर केन्द्रबाट, जिल्लाबाट र स्थानीय तहबाट समेत कुनै निर्देशन र परिपत्र जारी भएको छैन । कतिपय निजी विद्यालयहरूले अनलाइन शिक्षाको अवधारणा अघि सारेर विद्यार्थीहरूसँग अतिरिक्त शुल्क समेत लिएको कुरा सुनाइमा आएको छ । सामुदायिक विद्यालयहरूले समेत अनलाइन प्रविधिको माध्यमबाट विद्यार्थीहरूलाई शिक्षा दिनुपर्छ भन्ने विचार पनि कतिपय बुद्धिजीवीहरूले राख्ने गरेका छन् ।
वास्तवमा शिक्षा क्षेत्र भनेको राज्यको एक महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो । बालबालिकाहरूलाई भोलिका कर्णधार र सक्षम नागरिक तयार गर्ने विद्यालयको पठनपाठन लामो समयसम्म ठप्प हुँदा त्यसबाट दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा ठुलो अवरोध खडा हुन सक्छ, बालबालिकाहरूको सुन्दर भविष्य निर्माणमा तगारो लाग्न सक्छ । लामो समयसम्म विद्यालय नजाँदा बालबालिकाहरूको जिज्ञासु स्वभाव, प्रतिभा प्रस्फुटन र विकासको सम्भावनामा समेत उदासीनता पैदा हुन्छ । यसबाट बालबालिकाहरूको मनोविज्ञानमा प्रतिकूल प्रभाव पर्न सक्छ । त्यसैले यस विकट र विषम परिस्थितिमा समेत बालबालिकाहरूलाई कुनै न कुनै तरिकाबाट अध्ययनशील रहिरहने वातावरण तयार गर्नु नितान्त आवश्यक छ ।
शिक्षाको पहुँचलाई के धनी के गरिब सबै समक्ष समान रूपमा पुर्याउनु राज्यको दायित्व हो । प्रविधिको माध्यमबाट अनलाइन शिक्षा दिँदा के सबै बालबालिकासामु त्यसको पहुँच पुग्न सक्छ त ? हुने खानेहरूले मात्र शिक्षा लिन पाउने, अनि हुँदा खानेहरूले चाहिँ ट्वाल्ल परेर हेरिरहने वातावरण बन्नु दुस्खको कुरा हो । यसबाट अनिवार्य शिक्षा प्रवाहमा ठुलो खाडल उत्पन्न हुन सक्छ । तसर्थ अनलाइन शिक्षाको नाममा मनोमानी ढङ्गबाट शुल्क असुल्दै वर्ग विभेद गर्नु उचित नहुने देखिन्छ । निजी विद्यालयहरूको सिको गरेर कतिपय बुज्रुकहरूले सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूको निम्ति समेत अनलाइन शिक्षा सञ्चालन गर्नुपर्ने विचार अघि सारेको पाइन्छ । दैनिक दुई छाक खान समस्या पर्ने परिवारमा कम्प्युटर, ल्यापटप, नेट चल्ने खालको राम्रो मोबाइल, वाइफाईको उपलब्धता हुन्छ कि हुँदैन, यसतर्फ पनि गम्भीरतापूर्वक सोच्नु जरुरी छ ।
वास्तवमा आज विद्यार्थीहरू ज्ञान, सिप र अभिवृत्तिको समुचित विकास गर्न नपाएर मर्कामा परेका छन् । यो दुस्खको कुरा हो । शिक्षा क्षेत्रका जिम्मेवार पदाधिकारीहरू, विद्यालय व्यवस्थापन समितिका पदाधिकारीहरू, प्रधानाध्यापकहरू, शिक्षकहरू, बुद्धिजीवीहरू, शैक्षिक सरोकारवालाहरू सबैले यस सम्बन्धमा अनलाइन कन्फरेन्स र छलफल गरेर एउटा निश्चित सोच र धारणा बनाई अघि बढ्नुपर्दछ । स्थानीय क्षेत्रको एफएमररेडियोको माध्यमबाट घरघरमा दूर शिक्षा पुर्याउँदा उचित हुने विचार पनि कतिपय बुद्धिजीवीहरूले राखेको पाइएको छ । गणित, विज्ञानजस्ता बोलेर मात्र प्रष्ट पार्न नसकिने, गरेर देखाउनु पर्ने विषयहरूको शिक्षा रेडियोको माध्यमबाट प्रभावकारी हुन सक्ला कि नसक्ला भन्ने सम्बन्धमा पनि सोच्नु जरुरी देखिन्छ ।
अन्त्यमा, हाल विद्यालय शिक्षामा उत्पन्न भएको गतिरोधलाई हटाउन के कसरी अघि बढ्ने भन्ने सम्बन्धमा शिक्षा मन्त्रालय तथा शैक्षिक एकाइहरूबाट समेत निर्देशन र सल्लाह आउन सकोस् र आपसी समन्वयबाट समस्या समाधानका उचित कदमहरू चाल्दै अघि बढ्न सकियोस् भन्ने कामना गर्नु मनासिव देखिन्छ ।

लेखक ः कमल गाउँपालिका २ स्थित महेन्द्ररत्न माध्यमिक विद्यालयमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Check Also

Close
Back to top button

Pin It on Pinterest

WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com
Close
Close

Adblock Detected

Please consider supporting us by disabling your ad blocker